Heb ik recht op gratis bijstand van een advocaat?

Het korte antwoord is in veel gevallen: ja. In de meeste strafzaken heb je recht op bijstand van een advocaat zonder dat je daar zelf de volle kosten voor draagt, of op een advocaat die grotendeels door de overheid wordt betaald waarbij jij als cliënt alleen een beperkte eigen bijdrage verschuldigd bent. Dit heet gesubsidieerde of gefinancierde rechtsbijstand, ook wel procederen op een toevoeging of pro deo bijstand genoemd. Of je hiervoor in aanmerking komt, hangt allereerst af van de situatie. In veel gevallen (bijvoorbeeld na een aanhouding, bij een zaak waarin de bewaring is bevolen of bij executiegeschillen) heb je een gegarandeerd recht op gefinancierde bijstand en krijg je een toevoeging. Die gefinancierde bijstand is inkomens- en vermogensonafhankelijk. In andere gevallen hangt toewijzing af van je inkomen, je vermogen en het type zaak. Hieronder lees je wanneer je recht hebt op gefinancierde bijstand, hoe je dat aanvraagt en wat het verschil is tussen de verschillende vormen van rechtsbijstand.

Wanneer wordt een advocaat gefinancierd toegewezen in strafzaken?

In strafzaken wordt een advocaat automatisch aan je toegewezen zodra je wordt aangehouden en gehoord in de meeste strafzaken en bijstand wenst, of wanneer je in verzekering wordt gesteld. In dat laatste geval gebeurt het sowieso. Je hoeft daar zelf niets voor te doen. De politie schakelt een piketadvocaat in die je bijstaat bij het eerste verhoor. Dit recht op consultatiebijstand geldt voor iedere verdachte, ongeacht inkomen of vermogen. Je kunt in deze situatie zelf een voorkeursadvocaat opgeven. Daarvoor gelden dezelfde regels.

Daarnaast kun je ook buiten een aanhouding recht hebben op een gefinancierde advocaat. In die gevallen wordt een last tot toevoeging afgegeven. De meest voorkomende situaties zijn het bevel tot bewaring door de rechter-commissaris voor de bijstand in de strafzaak en executiegeschillen, zoals een bezwaar omzetting taakstraf of een vordering tenuitvoerlegging.

Als je als minderjarige wordt uitgenodigd voor een verhoor bij de politie, heb je eveneens recht op gefinancierde consultatie- en verhoorbijstand. Je kunt in dat geval ook zelf op zoek gaan naar een gespecialiseerde advocaat die je al voorafgaand aan het verhoor kunt spreken en die mee kan naar het verhoor. Dat is vaak een belangrijk moment om te benutten, want juist in een vroeg stadium wordt een zaak gevormd. Een advocaat die er vroeg bij is, kan meer betekenen dan een advocaat die pas later of zelfs vlak voor de zitting in beeld komt.

Bij andere strafzaken zonder een aangehouden verdachte, zoals een politierechterzitting of een klaagschriftprocedure, kan een advocaat een toevoeging voor je aanvragen. De Raad voor Rechtsbijstand beoordeelt dan jouw inkomen en vermogen. Als de aanvraag wordt toegewezen, volgt er een toevoeging met een beperkte eigen bijdrage. De verdere kosten worden door de overheid gedragen. Voor die eigen bijdrage bestaat in een aantal gevallen nog de mogelijkheid om bij je gemeente bijzondere bijstand aan te vragen.

Wat is het verschil tussen een pro-deoadvocaat en een piketadvocaat?

Een piketadvocaat is een advocaat die op dat moment dienst heeft (vaak een ochtend of een middag/avond) en direct beschikbaar is voor verdachten die net zijn aangehouden. Een pro-deoadvocaat is een advocaat die je zaak behandelt op basis van een toevoeging, wat inhoudt dat de overheid het grootste deel van de kosten betaalt. Het zijn twee verschillende termen die in de praktijk kunnen samenvallen.

De piketadvocaat komt in beeld bij de eerste fase: de aanhouding en het eerste verhoor. Deze advocaat is niet per se dezelfde advocaat die je zaak daarna verder behandelt. Na de piketfase kun je ook zelf een advocaat kiezen die je zaak overneemt. Let er in ieder geval op dat jouw advocaat een echte strafrechtspecialist is. Procederen op toevoeging kan ook als je niet in bewaring bent gesteld, mits je inkomen en vermogen onder de geldende grenzen vallen. Je advocaat kan dan een toevoeging aanvragen en je betaalt alleen een eigen bijdrage.

In de praktijk draaien veel strafrechtadvocaten piketdiensten en werken zij (mede) op toevoegingsbasis. Beide mogelijkheden zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat financiën geen belemmering vormen voor goede rechtsbijstand in een strafzaak.

Hoe vraag je een toevoeging aan bij de Raad voor Rechtsbijstand?

Een toevoeging hoef je niet zelf aan te vragen. Dat doet je advocaat voor je bij de Raad voor Rechtsbijstand. Jij hoeft alleen je gegevens aan te leveren, zoals je volledige naam, geboortedatum en Burgerservicenummer (BSN). De Raad controleert vervolgens automatisch je inkomen en vermogen via de Belastingdienst. Bij een kantoor met een hightrust-overeenkomst weet je binnen één of twee dagen of je een toevoeging krijgt.

Het proces werkt in de praktijk als volgt:

Je zoekt een advocaat die op toevoegingsbasis werkt. Niet iedere advocaat doet dit, dus vraag dit bij het eerste contact.
Je advocaat dient de aanvraag in bij de Raad voor Rechtsbijstand, met vermelding van het type zaak en jouw gegevens.
De Raad toetst je financiële situatie op basis van je inkomen en vermogen van twee jaar geleden (het zogeheten peiljaar). In 2026 wordt dus gekeken naar je gegevens uit 2024.
Bij toekenning ontvang je een toevoeging en betaal je alleen een eigen bijdrage. Die eigen bijdrage begint bij 188 euro voor een volledige zaakbehandeling.

Als je financiële situatie inmiddels sterk is veranderd ten opzichte van het peiljaar, kun je een verzoek indienen om van de actuele situatie uit te gaan. Denk aan baanverlies of een flinke inkomensdaling. Je advocaat kan je hierbij helpen.

Welke inkomens- en vermogensgrenzen gelden voor een gefinancierde advocaat?

Voor een toevoeging in 2026 geldt dat je fiscaal jaarinkomen (van het peiljaar 2024) niet hoger mag zijn dan de door de Raad voor Rechtsbijstand vastgestelde grens. Voor alleenstaanden ligt die grens rond de 30.000 tot 32.000 euro bruto per jaar. Voor samenwonenden of gehuwden ligt de grens hoger. Daarnaast mag je vermogen niet boven een bepaald bedrag uitkomen, exclusief de waarde van je eigen woning.

De hoogte van je eigen bijdrage hangt af van je exacte inkomen. Hoe lager je inkomen, hoe lager de eigen bijdrage. Bij het laagste inkomen betaal je het minimumbedrag. Bij een inkomen dichter bij de grens betaal je meer, maar nog steeds aanzienlijk minder dan de volledige kosten van een advocaat.

Goed om te weten: bij een aanhouding en bijstand tijdens een politieverhoor speelt je inkomen geen rol. Piketbijstand voor een aangehouden verdachte (en in sommige gevallen ook een niet-aangehouden verdachte) wordt altijd gefinancierd, voor iedereen, inkomensonafhankelijk. De inkomenstoets wordt pas relevant als je zaak daarna verder loopt en je een advocaat nodig hebt voor de verdere procedure. Bekijk het overzicht van rechtsgebieden om te zien bij welke zaken een toevoeging mogelijk is.

Kun je zelf een advocaat kiezen bij gesubsidieerde rechtsbijstand?

Ja, je kunt zelf een advocaat kiezen, ook als je zaak op toevoegingsbasis wordt behandeld. Je bent niet verplicht om je te laten bijstaan door de piketadvocaat die bij je aanhouding is toegewezen. Je hebt het recht om een andere advocaat te zoeken die beter bij jou of bij je zaak past, of in wie je meer vertrouwen hebt, zolang die advocaat bereid is op toevoegingsbasis te werken.

Dit is een belangrijk punt, want niet iedere advocaat heeft dezelfde ervaring of specialisatie. Zeker bij zwaardere strafzaken, waaronder zedendelicten of seksuele misdrijven, maakt het verschil of je een advocaat hebt die precies weet welke belangen er spelen en welke strategische keuzes er gemaakt moeten worden. Denk aan de vraag of je beter kunt verklaren of zwijgen, hoe je de beschuldigingen kunt aanvechten, of hoe je een goed bewijsverweer opbouwt. Dat zijn keuzes die je niet alleen wilt maken en waarvoor specialistische kennis onmisbaar is.

De eigen bijdrage blijft hetzelfde, ongeacht welke advocaat je kiest. Je betaalt dus niet meer als je een gespecialiseerde advocaat inschakelt in plaats van de standaard toegewezen piketadvocaat. Dat maakt het des te waardevoller om bewust te kiezen voor een advocaat met ervaring in jouw type zaak.

Hoe wij helpen bij het regelen van rechtsbijstand

Een strafzaak is al belastend genoeg. Het uitzoeken of je in aanmerking komt voor een toevoeging, het regelen van de aanvraag en het begrijpen van je rechten hoeft geen extra obstakel te zijn. Wij nemen dat van je over.

Toevoeging aanvragen: wij regelen de volledige aanvraag bij de Raad voor Rechtsbijstand, zodat jij je daar niet druk om hoeft te maken.
Transparant over kosten: al bij het eerste gesprek weet je waar je aan toe bent, altijd op de voor jou meest voordelige wijze.
Direct beschikbaar: ook in het weekend en buiten kantooruren. Incidenten houden zich niet aan een werkrooster, en wij indien nodig ook niet.
Geen kantoorbezoek nodig: we schakelen snel, telefonisch of via WhatsApp, zodat je direct geholpen wordt. Een afspraak op kantoor kan later volgen als er meer tijd is.
Specialistische bijstand: van het eerste verhoor tot en met de zitting, met ervaring in onder meer zedenzaken en de strategische keuzes die daarin het verschil maken.

Wil je weten of je in aanmerking komt voor een gefinancierde advocaat of een toevoeging? Bekijk ons team en plan direct een gratis kennismakingsgesprek via onze contactpagina. Financiën hoeven nooit een drempel te zijn voor goede rechtsbijstand.