De rechter kan TBS opleggen bij een zedendelict als het gaat om een misdrijf waarop minimaal vier jaar gevangenisstraf staat, er tijdens het feit sprake was van een psychische stoornis bij de verdachte, en de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid die maatregel eist. Zonder vastgestelde stoornis is TBS niet mogelijk, ook niet bij zeer ernstige feiten.
De dreiging van een TBS-oplegging roept begrijpelijk veel vragen op. Hoe lang kan het duren? Wat onderzoekt het Pieter Baan Centrum precies? En kun je er nog iets tegen doen? Hieronder beantwoorden we de belangrijkste vragen stap voor stap.
Welke voorwaarden moet de rechter toetsen voor TBS?
De rechter moet drie wettelijke voorwaarden toetsen voordat hij TBS kan opleggen. Ten eerste moet het gaan om een misdrijf waarop een gevangenisstraf van vier jaar of meer staat, of om een specifiek in de wet aangewezen misdrijf. Ten tweede moet er bij de verdachte ten tijde van het feit sprake zijn geweest van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens. Ten derde moet de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid van personen de terbeschikkingstelling eisen.
Die drie voorwaarden zijn cumulatief: ze moeten alle drie vaststaan. Ontbreekt er één, dan kan de rechter geen TBS opleggen. In de praktijk draait het vaak om de tweede voorwaarde. Was er daadwerkelijk een stoornis aanwezig op het moment van het delict? Dat is geen juridische vraag, maar een gedragsdeskundige. Daarom speelt het onderzoek door psychiaters en psychologen zo’n grote rol.
Belangrijk om te weten: de rechter is niet verplicht om TBS op te leggen, ook niet als aan alle voorwaarden is voldaan. Het is een maatregel, geen automatisch gevolg van een veroordeling. De rechter weegt altijd af of TBS in de specifieke zaak proportioneel en noodzakelijk is.
Welke zedendelicten komen in aanmerking voor TBS?
Alle zedendelicten met een strafmaximum van vier jaar gevangenisstraf of meer komen in beginsel in aanmerking voor TBS. Dat betekent dat de maatregel kan worden opgelegd bij onder meer verkrachting, aanranding met opzet, seksueel misbruik van minderjarigen en het vervaardigen van kinderpornografisch materiaal.
Onder de Wet seksuele misdrijven die per 1 juli 2024 in werking is getreden, gelden de volgende strafmaxima bij verkrachting:
- Schuldverkrachting (art. 242 Sr): maximaal 4 jaar
- Opzetverkrachting (art. 243 lid 1 Sr): 9 jaar (slachtoffer 16+), 12 jaar (12 tot 16) of 15 jaar (onder 12)
- Gekwalificeerde opzetverkrachting (art. 243 lid 2 Sr): 12 jaar (slachtoffer 16+), 15 jaar (12 tot 16) of 18 jaar (onder 12)
Bij aanranding met opzet liggen de strafmaxima tussen de 6 en 13 jaar en 4 maanden, afhankelijk van de variant en de leeftijd van het slachtoffer. Ook bij het vervaardigen van beeldmateriaal van seksueel kindermisbruik, waarvoor straffen tot 48 maanden gevangenisstraf gelden, is TBS mogelijk.
Overtredingen zoals seksuele intimidatie komen niet in aanmerking voor TBS. Het strafmaximum ligt daar ver onder de vierjaarsgrens. Hetzelfde geldt voor schuldaanranding met een maximum van 2 jaar.
Hoe verloopt het PBC-onderzoek bij zedendelicten?
Het PBC-onderzoek is een klinische observatie in het Pieter Baan Centrum (PBC) in Almere, waarbij een multidisciplinair team gedurende ongeveer zeven weken onderzoekt of er bij de verdachte sprake is van een psychische stoornis en hoe die stoornis zich verhoudt tot het tenlastegelegde feit. De uitkomst van dit onderzoek is vaak doorslaggevend voor de vraag of TBS wordt opgelegd.
Tijdens het onderzoek word je geobserveerd door psychiaters, psychologen, maatschappelijk werkers en groepsleiders. Je verblijft op een afdeling waar je dagelijks activiteiten doet en gesprekken voert. Het team kijkt niet alleen naar je psychische gesteldheid, maar ook naar je gedrag in de groep, je achtergrond en je sociale omstandigheden.
Het PBC brengt uiteindelijk een pro Justitia-rapportage uit. Daarin staat of er een stoornis is vastgesteld, in welke mate het feit aan de verdachte kan worden toegerekend, en hoe groot het risico op herhaling is. De rapporteurs geven ook een advies over de wenselijkheid van TBS.
Je bent als verdachte niet verplicht om mee te werken aan het onderzoek. Maar weigering kan tegen je werken: de rechter kan dan op basis van andere informatie toch een stoornis aannemen. Juist daarom is het verstandig om vooraf met een strafrechtadvocaat te bespreken hoe je het onderzoek het beste kunt benaderen. Die strategische afweging maak je niet alleen.
Wat is het verschil tussen TBS met dwangverpleging en TBS met voorwaarden?
TBS met dwangverpleging betekent dat je wordt opgenomen in een forensisch psychiatrische kliniek (tbs-kliniek) en daar verplicht wordt behandeld. TBS met voorwaarden betekent dat je niet wordt opgenomen, maar je je aan strenge voorwaarden moet houden, zoals een behandelverplichting, een meldplicht en een contactverbod.
Het verschil is ingrijpend. Bij dwangverpleging verlies je je vrijheid volledig. Je verblijft in een beveiligde kliniek en de behandeling wordt bepaald door het behandelteam. Bij TBS met voorwaarden behoud je in principe je vrijheid, maar overtreding van een voorwaarde kan ertoe leiden dat de rechter alsnog dwangverpleging beveelt.
De rechter kiest voor dwangverpleging als het recidiverisico hoog is en ambulante behandeling onvoldoende veiligheid biedt. TBS met voorwaarden wordt opgelegd als de verdachte gemotiveerd is voor behandeling, het risico beheersbaar is en er voldoende toezichtmogelijkheden zijn.
Bij zedendelicten wordt relatief vaak dwangverpleging opgelegd, zeker bij ernstige feiten met minderjarige slachtoffers. Maar dat is geen automatisme. De persoonlijke omstandigheden, de aard van de stoornis en de bereidheid tot behandeling spelen allemaal mee in de afweging. Binnen de verschillende rechtsgebieden is TBS een van de meest ingrijpende maatregelen die het strafrecht kent.
Hoe lang duurt TBS bij een zedendelict?
TBS wordt opgelegd voor een periode van twee jaar, maar kan telkens met één of twee jaar worden verlengd. Bij zedendelicten die gericht zijn tegen de persoonlijke integriteit van het slachtoffer, geldt geen maximale duur. Dat betekent dat TBS bij een zedendelict in theorie levenslang kan duren.
De rechter toetst bij elke TBS-verlenging of de maatregel nog noodzakelijk is voor de veiligheid van anderen. Daarbij kijkt de rechter naar het verloop van de behandeling, het actuele recidiverisico en de adviezen van de kliniek en onafhankelijke deskundigen.
In de praktijk duurt TBS met dwangverpleging bij zedendelicten gemiddeld acht tot twaalf jaar, maar uitschieters naar twintig jaar of langer komen voor. TBS met voorwaarden duurt doorgaans korter, mits de behandeling succesvol verloopt en de voorwaarden worden nageleefd.
Elke verlenging kun je als verdachte aanvechten. Je hebt recht op een advocaat bij de verlengingszitting en je kunt onafhankelijk onderzoek laten verrichten naar je actuele toestand. Juist bij TBS-verlenging is gespecialiseerde bijstand belangrijk, omdat de beoordeling draait om complexe gedragsdeskundige rapportages die je zonder juridische kennis moeilijk kunt weerleggen.
Wat kan een strafrechtadvocaat doen bij dreigende TBS-oplegging?
Een strafrechtadvocaat kan bij dreigende TBS-oplegging op meerdere momenten het verschil maken: bij het PBC-onderzoek, bij de inhoudelijke behandeling op zitting, bij het aanvechten van deskundigenrapportages en bij het bepleiten van een minder ingrijpend alternatief zoals TBS met voorwaarden in plaats van dwangverpleging.
De verdediging begint al vroeg. Als er signalen zijn dat het Openbaar Ministerie TBS gaat vorderen, is het belangrijk dat je advocaat:
- Je voorbereidt op het PBC-onderzoek en uitlegt wat je rechten zijn
- De kwaliteit en conclusies van de pro Justitia-rapportage kritisch beoordeelt
- Zo nodig een contra-expertise laat uitvoeren door een onafhankelijke deskundige
- Op zitting beargumenteert waarom TBS niet noodzakelijk of niet proportioneel is
- Alternatieven aandraagt, zoals een langdurige voorwaardelijke straf met behandelverplichting
Omdat TBS zo ingrijpend is en de gevolgen zo langdurig, is het belangrijk dat je advocaat ervaring heeft met dit type zaken. De strategische keuzes die je maakt, van je houding tijdens het PBC-onderzoek tot de verweren op zitting, bepalen mede de uitkomst.
Hoe wij helpen bij dreigende TBS-oplegging
Als TBS dreigt bij een zedendelict, sta je voor een van de meest ingrijpende scenario’s binnen het strafrecht. Je hebt dan iemand nodig die precies weet hoe dit proces werkt en die snel kan schakelen. Dat is wat wij doen.
- Directe beschikbaarheid: ook in het weekend en buiten kantooruren bereikbaar, want een PBC-plaatsing of vordering wacht niet op maandag
- Strategische voorbereiding: we bereiden je voor op het PBC-onderzoek en bespreken vooraf wat je wel en niet verklaart
- Kritische beoordeling rapportages: we analyseren de pro Justitia-rapportage en schakelen zo nodig een onafhankelijke deskundige in voor contra-expertise
- Verweer op zitting: we bepleiten het minst ingrijpende alternatief dat past bij jouw situatie
- Gefinancierde rechtsbijstand: we werken ook op toevoegingsbasis, zodat financiën geen drempel vormen voor gespecialiseerde bijstand
Neem contact op met een van onze strafrechtadvocaten voor een gratis kennismakingsgesprek. We bespreken je situatie, leggen uit wat je kunt verwachten en gaan direct voor je aan de slag. Plan hier je gesprek.
